2017-11-24

IN THE GARDEN/ SA GHAIRDÍN




Nuair ’tháinig siad air sa ghairdín, arbh eol dóibh?
Nuair ’tháinig siad air sa ghairdín, arbh eol dóibh?
Arbh eol dóibh gurbh é Mac Dé É, gurbh é a dTiarna É
Nuair a dúirt Sé féin le Peadar a chlaíomh a chur ’leataobh.
Nuair ’tháinig siad air sa ghairdín, arbh eol dóibh?
Nuair ’tháinig siad air sa ghairdín, arbh eol dóibh?

Nuair a labhair Sé leo insan gcathair, ‘chuala siad?
Nuair a labhair Sé leo insan gcathair, ‘chuala siad?
Niocadaemas sheachain sé na sluaite is tháinig istoích’
Á rá, “’Mháistir, cén fáth is gá bheith saolaithe arís?”
Nuair a labhair Sé leo insan gcathair, ‘chuala siad?
Nuair a labhair Sé leo insan gcathair, ‘chuala siad?

Nuair a leigheas Sé daill is bacaigh, ‘bhfaca siad
Nuair a leigheas Sé daill is bacaigh, ‘bhfaca siad
Nuair a dúirt, “Tuige mé a cháineadh, tóg do shráideog is siúil,
Rud a dhéanfadh m’Athair, dhéanfainnse gan dua”
Nuair a leigheas Sé daill is bacaigh, ‘bhfaca siad
Nuair a leigheas Sé daill is bacaigh, ‘bhfaca siad?

Ar labhair siad ina choinne, ’leomhfaidís?
Ar labhair siad ina choinne, ’leomhfaidís?
Theastaigh ón slua go mbeadh Sé ina rí, ar a chloigeann bheadh coróin
Cén fáth ar imigh Sé le bheith i bhfad ón gcóip?
Ar labhair siad ina choinne, ’leomhfaidís?
Ar labhair siad ina choinne, ’leomhfaidís?

Nuair d’éirigh Sé ón mbás, ar chreid siad é?
Nuair d’éirigh Sé ón mbás, ar chreid siad é?
Ar Sé, “Tá gach údarás tugtha Domsa ar neamh ’ is ar talamh
Ar thuigeadar láithreach bonn É le bheith neamhbhalbh?
Nuair d’éirigh Sé ón mbás, ar chreid siad é?
Nuair d’éirigh Sé ón mbás, ar chreid siad é?

IN THE GARDEN

When they came for Him in the garden, did they know?
When they came for Him in the garden, did they know?
Did they know He was the Son of God, did they know that He was Lord?
Did they hear when He told Peter, “Peter, put up your sword”?
When they came for Him in the garden, did they know?
When they came for Him in the garden, did they know?

When He spoke to them in the city, did they hear?
When He spoke to them in the city, did they hear?
Nicodemus came at night so he wouldn’t be seen by men
Saying, “Master, tell me why a man must be born again”
When He spoke to them in the city, did they hear?
When He spoke to them in the city, did they hear?

When He healed the blind and crippled, did they see?
When He healed the blind and crippled, did they see?
When He said, “Pick up your bed and walk, why must you criticize?
Same thing My Father do, I can do likewise”
When He healed the blind and crippled, did they see?
When He healed the blind and crippled, did they see?

Did they speak out against Him, did they dare?
Did they speak out against Him, did they dare?
The multitude wanted to make Him king, put a crown upon His head
Why did He slip away to a quiet place instead?
Did they speak out against Him, did they dare?
Did they speak out against Him, did they dare?

When He rose from the dead, did they believe?
When He rose from the dead, did they believe?
He said, “All power is given to Me in heaven and on earth”
Did they know right then and there what the power was worth?
When He rose from the dead, did they believe?
When He rose from the dead, did they believe?   

2017-11-23

Majo, Majo



Majo, majo
Majo, majo, majo
Agua n'el mortero.
No hay quen s'adjideye
D'este forastero

Acodravos dama
D'aquel pan y sal,
Que comimos djunto
En un cabesal.

Y dizir ansi,
Yo ya me cansi,
Que de vuestro fuego
Yo ya me cansi
 

Meilim, meilim

Meilim, meilim, meilim
Uisce sa mhoirtéar.
Trua níl ag éinne
Domsa an strainséir.

Cuimhnigh, a bhean uasal
Salann is arán
D’itheamar le chéile
‘Dtí an lá bán.

Táimse féin á rá
Leor é sin mar chrá
Táim dubh dóite díotsa
Leor é sin mar chrá.

2017-11-22

AN CAIPITLEACHAS A CHLOÍ? CONAS

Cé a scríobhfadh dán ag moladh an chaipitleachais? Sin í an cheist a ardaíonn John Curl thar ceann a chomh-eagarthóirí sa duanaire ilteangach Overthrowing Capitalism (Iml. 4), foilsithe ag an Revolutionary Poets Brigade agus Kallatumba Press.
 
Deir Curl gur tháinig an caipitleachas in áit an fheodachais agus na monarcachta agus b’fhacthas do dhaoine áirithe ag an am go mbeadh deireadh le cos ar bolg ach ní raibh sa chóras nua, a deir sé, ach slí eile chun struchtúr a thabhairt don éagóir shóisialta.
 
Sa lá ata inniu ann, a deir Curl, is é atá sa chaipitleachas ná córas domhanda chun dúshaothrú a dhéanamh ar a bhfuil d’acmhainní nádúrtha agus daonna ann ar mhaithe le maoin phríobháidithe a chruthú do na bodaigh mhóra atá i gceannas ar an gcruinne.

Abair é sin le daoine áirithe agus déarfaidh siad leat, ‘Bodaigh mhóra? Cé na bodaigh mhóra? Ná habair go ngéilleann tú do theoiricí comhcheilge?’ Géillim gan amhras. Go leor de na bodaigh mhóra ní chífeá in aon chor iad. Táid i bhfolach. Agus cúis mhaith acu!


Cé a scríobhfadh dán ar son an chórais sin ach turcaí éigin a vótálfadh ar son na Nollag. Seans go bhfuil cúpla turcaí i measc fhilí Gaeilge agus Béarla na tíre seo. Conas d’aithneofá iad? Féachann siad agus fuaimníonn siad beagán mar seo:





Buailimse le daoine áirithe ó am go chéile agus aontaíonn siad le tráchtas Curl thuas agus tá siad ar buile toisc go bhfuil an domhan seo scriosta ag na bodaigh mhóra thuasluaite ach deir siad, ‘Cad is féidir a dhéanamh? Tá buaite acu orainn.’ 


Bhuel, ní chreideann éinne a bhfuil saothar leis sa tsraith duanairí Overthrowing Capitalism go bhfuil an cath caillte ar fad. A mhalairt. Feiceann siad comharthaí soiléire gach áit go bhfuil deireadh ré ag druidim linn – ar ndóigh, tagann deireadh le gach ré. 

Tá Teamhair ina féar agus féach an Traí mar atá.  

An bealach chun an caipitleachas a chloí, dar le Curl agus a chairde, ná gabháil thar an gcaipitleachas, roghanna eile a shamhlú, modhanna eile, comhfhios réabhlóideach agus institiúidí réabhlóideacha a thógáil. Agus ná ceap nach bhfuil ról ag an bhfile san obair seo mar obair chultúrtha is ea é comhfhios a ardú agus dóchas a thabhairt do dhaoine. Cad eile a bhí ar siúl ag filí na hAislinge ach an pobal a mhúscailt agus saol eile seachas daorbhroid a shamhlú?
Tá dán anseo ag an bhfile Iaránach Mahnaz Badihian


Is san Fhairsis a scríobhadh an bundán agus té sé sa díolaim seo faoina theideal Béarla Like Never Before:

Dúirt mé leat nach féidir díreach
cúl a thabhairt
don ainnise agus don fhearg.
Tá siad os ár gcomhair amach
ar na sráideanna,
gar dár gcroí,
go domhain sa stair.

Ní féidir cúl a thabhairt dáiríre
don radharc sin, fir is mná
ina gcodladh ar asfalt fuar
oícheanta fuara in San Francisco, Tehran agus  . . .

Dúirt mé leat go ngoilleann sé orm
go bhfuil dul chun cinn déanta i ngach aon ní seachas sa daonnacht,
agus a fhios againn nach raibh riamh an oiread sin teifeach ann
i stair an chine dhaonna.
Fhios againn go bhfuil teaghlaigh ann ina milliúin agus clann óg orthu
Is gan aon áit acu is féidir baile a thabhairt air,
gan bhia, gan dóchas, gan todhchaí  . . .

D’fhéach tú ar mo shúile dorcha agus dúirt:
‘Nach maith go bhfuil croí ionat
a bhraitheann léan an duine eile!
Súile agat ar léir dóibh
Arraing an duine eile.’

Dúirt mé leat go bhfuil mo chroí ag éirí trom
lá i ndiaidh lae
nuair a chloisim faoi thíortha atá scriosta ag cogadh,
ag ocras, fiú i Meiriceá féin,
tír a chaitheann na billiúin ar airm
tír ina gceannaíonn Beyoncé
teach is fiú 54 milliún dollar!

Mar tá dlíthe nua ann anois in aghaidh iarrthóirí tearmainn
teaghlaigh a ndiúltaítear víosa dóibh
á seoladh ar ais chuig campaí teifeach chun bás a fháil!

Conas is féidir anáil a tharraingt
agus mo chroí chomh trom sin,
croí atá ag béicíl:
DEIREADH LE SAINT!
DEIREADH LEIS AN gCAIPITLEACHAS!
Beyoncé


Níl ansin ach sampla beag den saghas filíochta agus reitrice atá sa leabhar seo nach don bhord caife é agus críochnóidh mé le dán de chuid Joj Kastra, nó Georges Castera, sa Háitis:

Konsey

Si-w gen on miray devon-ou,
poze-l tout kalte kesyon dwol.
Si-l reponn,
kraze-l!

Comhairle

Má tá falla os do chomhair amach,
cuir ceisteanna aite de gach saghas air.
Mura dtugann sé freagra ort
leag é!

2017-11-21

Ay, Mancebo


Mancebo, ay mancebo
Ay mancebo tan gentil
Si para Francia vos ibax
al mi amor saludarex

Que senal me dabax dama
Que lo quero conocer
El es alto como el pino
Derecho como el fener
Benea caballo blanco

De los que benea el rey
En su mano la derecha
Una lansa lleva el

Ó, a ógfhir

A ógfhir, ó a ógfhir
Ó, a ógfhir atá tláith
Más chun na Fraince ’tá do thriall
Beir scéala uaimse chun mo ghrá.

Cad é an comhartha ’thabharfaidh tú
Chun go n-aithneoinn do ghrá,
Ard atá sé chomh hard leis an ngiúis
Ga ón ngrian is mar sin atá.

Feicfear é ar a chapall bán
Mar a bhíonn ag an rí é féin
Ina lámh dheas feicfidh tusa
Lansa ag lonrú faoin ngréin.

2017-11-20

Tanka le cuid de na máistrí

Chum Akiko Yosano (1878–1942) thart ar 40,000 tanka i gcaitheamh a saoil.
Akiko Yosano
Feimineach agus síochánaí ab ea í:
iompóimid inár dhá réalta -
ach go dtí sin
ná cuimhnímis
ar ghuth an fhómhair
a chualamar ón leaba chéanna


 


Ishikawa Takuboku
Ní fada a mhair Ishikawa Takuboku (1886–1912), máistir tanka. Scríobhadh sé sa chló Rómhánach chun nach mbeadh a bhean in ann a shaothar a léamh: 
dúnaim mo shúile 
ach ní thagann faic
isteach i m'aigne
le teann uaignis
osclaím arís iad

Scríbhneoir ficsin agus scríbhneoir do leanaí chomh maith le bheith ina fhile ab
Kenji Miyazawa
ea Kenji Miyazawa (1896–1932):

breacadh an lae
mám sléibhe
ceo ar fán agus tríd -
geall le bheith dobhraite -
boladh trátaí glasa

Mac le húinéir siopa leabhar agus foilsitheoir iris liteartha ab ea Shūji Miya (1911–1986):

ar mo bhealach abhaile
ón láthair oibre
stopaim chun breathnú
ar ghlasraí á spraeail le huisce
sa siopa grósaera

2017-11-19

Dylan: ’CHORPÁIN, ’CHORPÁIN



’CHORPÁIN, ’CHORPÁIN


Focail dhíomhaoine á rá ag an aigne cham
Cloí le geallúintí aite, iad ag éag in am,
Gan a bheith in ann an rud fónta a aithint ón smál
Ó, tá mé cráite, tá mé cráite
Níl sólás ar bith le fáil.

’Chorpáin, ’chorpáin
Bhfuil tú chun éirí?
D’aigne ar strae
Dusta id’ shúile cinn

Tá tú gafa ag Sátan fós, neadaíonn éanlaith i do ghruaig
An bhfuil creideamh ar bith id’ chroí? An bhfuil grá ar bith agat dúinn?
 An chuma ’tá ar do cheann, Dia á mhallú ’gat gach lá
Ó, tá mé cráite, tá mé cráite
Cad tá agat á rá?

’Chorpáin, ’chorpáin
Bhfuil tú chun éirí?
D’aigne ar strae
Dusta id’ shúile cinn

An mhealltacht is an ghlóir-réim is an pheaca-pholaitíocht
An geiteo sin a thóg tú dom, sé an geiteo sin do ríocht
Rásaíocht an innill sin ’rialaíonn in aghaidh do chroí
Ó, tá mé cráite, tá mé cráite
Ligint ort gur cliste ataoi.

’Chorpáin, ’chorpáin
Bhfuil tú chun éirí?
D’aigne ar strae
Dusta id’ shúile cinn

Cad tá agat ansin chun mé a chloí, an teagasc nó gunnán?
Mo dhroim leis an bhfalla cheana tá, teitheadh cén áit?
Tá tuxedo ’gat á chaitheamh, é maisithe le bláth
Ó, tá mé cráite, tá mé cráite
Go leac na bpian linn faoi do lámh.

’Chorpáin, ’chorpáin
Bhfuil tú chun éirí?
D’aigne ar strae
Dusta id’ shúile cinn

DEAD MAN, DEAD MAN


Uttering idle words from a reprobate mind
Clinging to strange promises, dying on the vine
Never bein’ able to separate the good from the bad
Ooh, I can’t stand it, I can’t stand it
It’s makin’ me feel so sad

Dead man, dead man
When will you arise?
Cobwebs in your mind
Dust upon your eyes

Satan got you by the heel, there’s a bird’s nest in your hair
Do you have any faith at all? Do you have any love to share?
The way that you hold your head, cursin’ God with every move
Ooh, I can’t stand it, I can’t stand it
What are you tryin’ to prove?

Dead man, dead man
When will you arise?
Cobwebs in your mind
Dust upon your eyes

The glamour and the bright lights and the politics of sin
The ghetto that you build for me is the one you end up in
The race of the engine that overrules your heart
Ooh, I can’t stand it, I can’t stand it
Pretending that you’re so smart

Dead man, dead man
When will you arise?
Cobwebs in your mind
Dust upon your eyes

What are you tryin’ to overpower me with, the doctrine or the gun?
My back is already to the wall, where can I run?
The tuxedo that you’re wearin’, the flower in your lapel
Ooh, I can’t stand it, I can’t stand it
You wanna take me down to hell

Dead man, dead man
When will you arise?
Cobwebs in your mind
Dust upon your eyes  

2017-11-18

Haiku le Issa ón mbliain 1822

Sa bhliain 1822

  • Rugadh an seandálaí Gearmánach Heinrich Schliemann.
  • Rugadh Ulysses S. Grant a bheadh ina 18ú hUachtarán ar SAM.
  • Rugadh Gregor Mendel, géineolaí Seiceach.
  • Rugadh César Franck, cumadóir Beilgeach.
  • Rugadh Mathew Arnold, file Sasanach.
  • Rugadh Louis Pasteur, micreabhitheolaí Francach.
  • Cailleadh E.T.A. Hoffmann, scríbhneoir Gearmánach.
  • Cailleadh Percy Bysshe Shelley, file Sasanach.
  • Cailleadh Kristjan Jaak Peterson, file Eastónach.
  • Rugadh an tAthair Sylvester Malone, cara le Conradh na Gaeilge.
  • Cailleadh John McNamara, bailitheoir lámhscríbhinní.
  • Rugadh Mícheál Caomhánach faoina ndúradh
‘His interest in Irish literature and mythology, and his knowledge of the Irish language itself, combined with a real writing talent, his devotion to translation, and an ability to compose verse, mark him out as a literateur, a man of letters. Though he wrote in English, the literary tradition to which he belongs is firmly an Irish one’
  • Sa bhliain 1822 d'fhoilsigh an tAthair John McEnroe eagrán nua den Teagasc Críostaí le Andrew Donlevy agus scríobh sa réamhrá
'The Irish language is venerable for its antiquity, and valuable for the many literary documents it contains; in harmony of sound it is inferior to no language, to many it is superior in strength of expression. Laudable and effective efforts have been made of late to restore the Irish to its antient degree on the scale of learned languages . . .'


Sa bhliain chéanna chum Issa an haiku seo i measc scata eile:


an t-oisín ag spraoi
agus é dall
ar an tsaighead

.鹿の子や矢先もしらでどち狂ふ

shika no ko ya yasaki mo shirade dochi kuruu